Llanw mawr 3 Ionawr

Ionawr 3, 2014

Ers i mi gael gwybod bod diabetes arna i rwy’n ceisio gwneud tipyn o ymarfer corff. Fues i’n mynd i’r gampfa yng Nghaernarfon ddwywaith yr wythnos o dan y cynllun Atgyfeirio i Wneud Ymarfer Corff. Roedd hwnnw’n olreit ond braidd yn syrffedus a gwastraffus ac roedd y miwsig Saesneg yn mynd o dan fy nghroen. Mae rhywbeth yn chwithig hefyd am yrru 20 munud bob ffordd i gampfa amhersonol a ninnau’n byw mewn ardal mor hardd. Felly, nawr dwi’n ceisio cerdded lawr i lan y môr o leia unwaith bob dydd a cherdded nôl lan y rhiw heb arafu nes mod i’n gweld ty Orme Villa yn gyfan (mae chydig bach mwy yn dod i’r golwg gyda phob cam!).

Mae rhywbeth gwahanol i’w weld bob dydd.  Er enghraifft, ddoe, roedd y tonnau yn debyg i’r tonnau ro’n i’n arfer eu gweld ar draeth Penbryn – tonnau iawn, siâp C. Heddiw, roedd rhaid mynd i lawr i weld y llanw mawr ac roedd yn werth ei weld. Doedd neb i weld yn cofio’r fath lanw er, i’w gymharu â llefydd eraill, roedd i weld yn eitha dof. Roedd awyrgylch braf yno.

Mae’r môr, fel tân, yn was da ond yn feistr drwg – wrth edrych draw am Parsel ffor’na roedd y tonnau i weld yn frwnt iawn. Af i i Ben’rallt yn y funud os alla i ffeindio welingtons cyfan i weld a oes difrod. Dyma dipyn o luniau:

Image

Image

ImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImageImage


Yn y Gwyll yn ymgolli … weithiau

Tachwedd 29, 2013

llun gwyllYchydig iawn o deledu fydda i’n wylio.  Rwy’n hoffi dramâu 9 o’r gloch nos Sul S4C a Stella a Borgen pan fyddan nhw ymlaen ond ychydig iawn fydda i’n ei wylio’n rheolaidd fel arall.

Roeddwn i’n edrych ymlaen yn fawr iawn at y Gwyll. Drama Gymraeg sylweddol, gyffrous, fodern gydag actorion da, wedi’i ffilmio yn ardal yr hyfryd Aberystwyth!

Daeth y stori gynta ac ro’n i’n ei gwylio ar fy mhen fy hunan wrth smwddio (Protestant work ethic, alla i ddim cyfiawnhau eistedd am awr yn gwneud dim byd!). Cyflwyniad da i’r cymeriadau – ddaethon ni i’w nabod nhw (i’r graddau roedden ni i fod i’w nabod nhw) yn eitha sydyn. Golygfeydd dramatig. Stori’n eich tynnu chi i mewn. Cwpwl o acenion doji ond allwn i faddau hynny. Ond roedd hi braidd yn rhy arswydus at fy nant i. Yn wir, erbyn canol yr ail bennod, ro’n i’n teimlo mor anesmwyth, mi benderfynais nad o’n i am arteithio fy hunan bellach, jest am ei fod yn Gymraeg, ac fe sleifiais i’r gwely’n o slic a chuddio dan y dillad.

Ges i gwmni Elis a Megan i wylio’r ail stori.  Roedd hynny’n gwneud i mi deimlo’n fwy cyfforddus o lawer. Yn wir, ro’n i’n teimlo mor gyfforddus, fe gysgais i tua hanner ffordd trwy’r ail bennod a cholli’r diwedd. (Do’n i ddim yn smwddio – ro’n i’n eistedd ar y soffa fel trît am fod y plant gartre!) Y lluniau sydd wedi aros yn fy meddwl yw cymeriad Llion Williams yn dod rownd talcen byngalo a Mathias yn achub hen wraig o’r môr. Dwi ddim wedi ailwylio i weld pwy wnaeth.

Erbyn hyn, ro’n i’n rhyw ddechrau sylweddoli mai llofruddiaethau fyddai ym mhob pennod. Ro’n i’n cael hyn braidd yn anodd i’w lyncu ac yn meddwl ei fod dipyn yn ddiflas. Siwr y byddai swyddfa heddlu’n cael troseddau eraill difyr i’w datrys. Soniais ar twitter mod i’n gobeithio am amrywiaeth a chefais fy mherswadio mai cyfres fwrdwrs oedd hi gan @rhysllwyd a rhywun hollol ddierth o’r enw @nerpipi1: “Ma hwnna fel dweud ‘gobitho bydd rhywun tennau ar fat club wythnos nesa’! ‪#shutup”. Charming!

Fe gymerais eu cyngor nhw a bodloni i atal fy anghrediniaeth. Wedi’i cyfan, do’n i ddim yn cael trafferth i “gredu” yn Morse, slawer dydd. Ges i fwy o flas ar y drydedd stori. Ar fy mhen fy hunan eto. Wnes i eitha mwynhau hon ond roedd ’na wendidau eitha sylfaenol yn y plot. Sbwyliwr: Sut na fyddai menyw’r dafarn yn nabod sgrifen ei ffrind nac yn gwybod ei bod ar ei gwyliau yn Iwerddon pan anfonwyd y cerdyn?  Ches i mo’n argyhoeddi gan y pwl o ddryswch gafodd Mathias ar y dechrau chwaith. Ond roedd yn ddigon derbyniol.

Ro’n i’n edrych ymlaen yn fawr at y stori olaf. Ro’n i’n disgwyl i ambell ddirgelwch am y cymeriadau gael ei ddatrys. Ro’n i wedi deall o twitter bod hon yn stori arswydus hefyd ac fe ofalais bod llwybr clir rhwng y teledu a’r gwely rhag ofn y byddwn i am sgrialu trwy’r tywyllwch!

Mi ddechreuodd yn dda – yn dda iawn! Roedd y golygfeydd agoriadol â’r ceffylau gwyn yn erbyn y dŵr a’r awyr las, ac wedyn ffrog goch Alys yn eithriadol o drawiadol. Ond wedyn, fe gollodd ei gafael. Doedd ymateb pobl i farwolaeth Alys ddim yn fy argyhoeddi i a doedd agwedd Mathias wrth holi pobl ddim yn taro deg chwaith. Doedd y plot ddim yn glynu – sbwylers eto: y ffôn, y model, y drws cudd, y gusan, y rhyw, yr ymateb i’r ymosodiad ar y gors, anwybodaeth am dad Alys (y ddau),etc .  Ro’n i mor siomedig! Ro’n i wedi paratoi i gael fy arswydo ac fe ges i’n siomi!

Ond wnes i hoffi’r olygfa Morseaidd yn y coleg, a’r cyfeiriadau at Blodeuwedd (oedd ’na ddehongliad od?), a’r olygfa ar y diwedd gydag Aneirin Hughes.   Mae ’na lot mwy i’w ddatgelu amdano fe – a’r prif gymeriadau i gyd o ran hynny. Ro’n i’n disgwyl y byddai cymeriad Geraint Lewis yn y bennod gyntaf yn rhedeg trwy’r gyfres i gyd. Gobeithio y daw nôl yn y gyfres nesa.

Ac yn y gyfres nesa – dwi’n gwybod nad yw dwyawr yn lot i ddatrys llofruddiaeth a bod ’na elfen o ddirgelwch i fod – ond swn i’n licio tysen nhw’n ymlacio dipyn bach. Does neb byth yn dweud “Mae’n oer/braf/wyntog.” / “On’d odyn ni wedi cael lot o fwrdwrs yn ddiweddar?” Byddai tipyn o banter a jôc neu ddwy yn dda hefyd.

Mae ’na ddigonedd o lefydd atmosfferig gyda chysylltiadau “Cymreig” i’w cyflwyno i gynulleidfa ddi-Gymraeg o hyd – y Llyfrgell Genedlaethol, eglwys Llanbadarn/Ystrad Fflur/Brogynin, ardal Goginan, Neuadd Pantycelyn, llu o blastai, ac enwau awgrymog ar gyfer llofruddiaethau fel Pen-bont Rhydybeddau!

Ond dwi’n dal yn dweud y byddai’n dda cael achos heblaw llofruddiaeth i’w ddatrys.


Dau Angladd mewn Tridiau

Hydref 22, 2013

Rwy wedi bod mewn dau angladd mewn tridiau – dau wasanaeth i ddiolch am fywydau dau ddyn arbennig iawn ro’n i’n hynod hoff ohonyn nhw – Meirion Lloyd Davies a Randall Evans Enoch. 

Yn oedolyn y des i i nabod y ddau. Dod i Drefor i bregethu yr oedd Meirion – pregethwr bywiog, trwyadl, trwsiadus, yn cyrraedd â’i wynt yn ei ddwrn ac yn pregethu’n egnïol. Perthynas pregethwr a gwrandawr oedd gennym ni tan i mi chwarae tric arno yn dilyn rhyw bregeth a, chwarae teg iddo, mi welodd y jôc. Yna, ymhen misoedd lawer, mi facffeirodd y jôc arna i ac roedd Meirion ar ben ei ddigon – chlywes i mo’i diwedd hi! A phan oedd Meirion yn chwerthin, roedd yn gwneud mwy na dangos ei ddannedd yn gynnil. Mewn dramâu yn Neuadd Dwyfor mi fyddech yn gwybod bod Meirion yn y gynulleidfa wrth ei chwerthiniad.

Ym 1988, ychydig ar ôl marw ‘nhad, ffoniodd mam i ddweud bod perthynas iddo wedi galw – dyn a fu’n byw yn Lloegr ers blynyddoedd. Cefais ei gyfeiriad ac, ymhen amser, ysgrifennais ato. Ers hynny, byddai Randall a minnau’n ysgrifennu at ein gilydd bob Nadolig. Unwaith yn unig y gwnaethon ni gyfarfod, er i ni addunedu bob blwyddyn y byddem yn dod at ein gilydd eto. Rwy’n meddwl mai mab i frawd fy hen dadcu oedd Randall, sef cefnder fy nhadcu, er ei fod yn iau na ‘nhad.

Roedd sawl peth yn gyffredin rhwng Meirion a Randall. Roedd y ddau wedi colli eu tad yn ifanc. Ar ôl i’w dad farw, gadawodd Meirion yr ysgol a mynd yn glerc i swyddfa cyfreithiwr. Dwy oed oedd Randall pan fu farw ei dad, David Rees Enoch a oedd yn ficer – yn Llandyfrïog o bosib. Aeth Randall a’i fam i fyw yn Llandre, lle bu ei theulu hi ers cenedlaethau. Pan ddaeth yn amser mynd i’r ysgol uwchradd, roedd pethau’n fain ar y fam weddw ac rwy’n meddwl i’r Eglwys dalu am addysg i Randall mewn ysgol breswyl yn ne Lloegr. Soniwyd heddiw ei fod wedi mynd yno, yn 11 oed, ar ei ben ei hunan ar y trên gan orfod croesi Llundain. Ddaeth e erioed yn ôl i Gymru i fyw, er iddo gadw cysylltiad agos â Llandre ac Eglwys Llanfihangel Genau’r Glyn (yr ysgrifennodd ei hanes).

Gwnaeth y ddau eu marc yn eu dewis faes ac roedd ganddynt ddiddordebau eang. Gwelir coffâd cryno i Meirion yma: a bu llawer o sôn yn y gwasanaeth coffa am ei hoffter diweddar o golff yn cynnwys ennill “the Goleuad trophy”! I fyd addysg aeth Randall. Ceir peth o’i hanes yma. Roedd yn aelod o’r Formby Choral Society, yn gwneud gwaith turnio coed, yn arlunydd medrus, yn beicio ac yn cerdded mynyddoedd. Roedd hefyd yn ddarllenydd lleyg yn Eglwys Sant Pedr, Formby.  Yr argraff a gawn oedd bod y ddau, o wneud rhywbeth – gwaith neu bleser – yn ymdaflu i’r dasg ac yn ei wneud hyd eithaf eu gallu gan gael boddhad mawr ohono. 

Cafodd y ddau angladdau mawr. Awr gyfan cyn y ddau wasanaeth roedd pobl mewn siwtiau a theis duon yn gwneud eu ffordd ar hyd y strydoedd, fesul dau a thri. Roeddem yn ymwybodol fod pawb a gymerodd ran yn y gwasanaethau’n adnabod y bobl yr oeddent yn siarad amdanynt yn dda iawn, yn eu hoffi ac yn eu parchu. Roedd tair teyrnged yng ngwasanaeth coffa Meirion – pob un gan hen gyfeillion arbennig o weinidogion huawdl. Roedd yno anwyldeb, hiwmor a pharch ond efallai, am fod y tri dipyn yn fwy hamddenol eu natur na Meirion, na chyflewyd yn llwyr yr afiaith a’r asbri rydyn ni’n ei gysylltu ag e. Mab yng nghyfraith Randall oedd yn talu’r deyrnged iddo fe, y Gwir Barchedig Mark Boyling, Deon Cadeirlan Carlisle. Er bod yr hoffter a’r parch y amlwg yma hefyd, efallai bod y naws eglwysig yn rhoi rhyw bellter rhyngom. Mae’r drefn eglwysig yn ddierth i mi ac ro’n i’n ei chael yn ddryslyd braidd. Sut allwch chi weddïo a chadw llygad ar y daflen i weld pryd mae angen ateb? Siwr eich bod yn arfer!

Byddwn i wedi disgwyl dweud bod canu Penmount yn well o lawer na chanu St Peter’s ond wir, fe ges i sioc! Roedd eglwys lawn o bobl hŷn, ar y cyfan, a phresenoldeb côr yr Eglwys a’r Formby Choral Society yn golygu bod y Saeson wedi cael hwyl dda ar Hyfrydol a Chwm Rhondda!

Felly dau wasanaeth urddasol a chynnes i gofio am ddau ddyn galluog a gafodd fywydau llawn a chyfrannu’n helaeth at eu cymdeithas a’u heglwys.

Roedd yn dda gweld cannoedd, o wahanol gylchoedd, yn dod ynghyd i sefyll gyda Mair, Siwan, Llio a Heledd a’u teuluoedd a Wendy, David a Helen a’u teuluoedd ar ddiwrnod mor anodd. Un peth a’m trawodd yn arbennig ynghanol yr holl dduwch yn y gwasanaethau oedd tei las lachar David, mab Randall, a siaced olau Mair, gwraig Meirion, a blodyn mawr coch. Da iawn nhw!

Doeddwn i ddim yn gyfarwydd â phennill Rossitter W Raymond cyn heddiw:

“We seem to give them back to thee,

O God, who gavest them to us.

Yet as thou didst not lose them in the giving,

so we do not lose them by their return….

… and death is only an horizon,

an an horizon is nothing, save the limit of our sight.”

A phwy na châi eu cyffwrdd gan eiriau Myrddin ar daflen y Gwasanaeth o Ddiolchgarwch am Fywyd ei dad yng nghyfraith yntau:

“Na fyddwch ddagreuol ar fy ôl i

Na chuddio’r lluniau, na duo’r llenni,

Na’i morio hi’n lleddf am rai yn y lli,

Nac ofni cellwair ar gefn y colli;

Ailwenwch y goleuni – a gawsom

A’r hafau ynom fydd mor fyw inni.”


CADW neu golli?

Rhagfyr 13, 2010

Beth fyddai orau gennych chi ei weld mewn pentref?

Capel mawr hardd yn dal 700 o bobl, galeri helaeth, gwaith coed cywrain ar y seti, y pulpud a’r sêt fawr, a’r ffenestri a’r to yn ddiddos. Ond y gynulleidfa fach wedi’i llethu gan gyfrifoldeb gofalu am yr adeilad ac yn methu symud ymlaen â’i chynlluniau i ddatblygu’r achos am fod yr adeilad yn llyncu eu holl adnoddau.

Neu

Cwrt taclus, o flaen festri sy’n dal tua 100 o bobl. Yn ogystal â’r oedfaon a’r cyfarfodydd arferol, mae gwaith plant, gwaith ieuenctid a gwaith cymunedol yn cael eu cynnal o dan arweiniad gweinidog neu weithiwr cyflogedig.

I’w roi ar ei symlaf – gallai cadw’r capel ar ei draed ladd yr achos Cristnogol.

Dyna’r sefyllfa sy’n wynebu llawer o eglwysi anghydffurfiol heddiw – ac mae’n ymddangos nad oes ganddyn nhw lais yn y mater.

Fe wnaeth Vaughan Roderick drydar yn ddiweddar ei fod yn “Casau’r ystrydeb nad adeilad yw’r Eglwys.” gan esbonio, “Buildings mean something.” (Rhagfyr 1). Aeth ymlaen i ddweud ei fod yn torri ei galon am fod capel y Tabernacl, Cwm-gors lle bu ei dadcu’n weinidog am 40 mlynedd, yn cau.

Daeth hyn drannoeth cyfarfod rhwng aelodau ein heglwys ni a swyddog cadwraeth a ddywedodd, fwy neu lai, nad oedd gennym ddewis ond pwmpio arian i mewn i’n capel enfawr ni er na fydd mo’i angen byth eto fel y mae. Gan ei fod wedi’i restru gan CADW, chawn ni ddim o’i dynnu i lawr. Fe gawn ni ei werthu neu ddarganfod defnydd arall iddo. Ond pwy brynith gapel mawr ynghanol pentre heb le parcio, o gofio bod capel arall, mwy hwylus, ar werth yn y pentre ers dwy flynedd? A beth all rhywun ei wneud â’r adeilad o gofio am gyfyngiadau llym CADW? Hyd yn oed tyse rhywun yn cael syniad am rywbeth i’w wneud ag e, byddai’n rhaid buddsoddi cannoedd o filoedd i’w wneud yn ffit at unrhyw ddefnydd arall. Mae rhai’n rhyw led obeithiol y daw diwygiad ac y bydd angen capel mawr eto ond hyd yn oed pe bai hynny’n digwydd, go brin mai capel traddodiadol â chorau coed sefydlog a sêt fawr a phulpud a galeri fyddai ei angen. Felly, mae’n edrych yn debyg bod disgwyl i’r eglwys daflu arian i mewn i gadw’r adeilad yn ddiogel ac yn daclus am gyfnod amhenodol nes bod rhyw swyddog yn rhywle yn penderfynu y cawn ni stopio. Erbyn hynny, beryg y bydd hi’n rhy hwyr ar yr achos.

Oni fyddai’n well i ni gael defnyddio’r arian er lles yr achos Cristnogol a’r gymuned?

Felly, er mod i’n cytuno â Vaughan, sydd hefyd wedi blogio am ei deimladau, bod capeli yn agos at galonnau’r Cymry a’i bod yn drist gweld capel yn cau, o’n safbwynt i, mae’r achos a phobl y pentre yn golygu mwy nag adeilad.

Mae Vaughan yn “teimlo bod gan rywun ddyled a dyletswydd i aelodau ‘r teulu – hyd yn oed y rhai sydd wedi ein gadael” ac mae hyn yn deimlad cryf yn ein cymdeithas. Does dim sicrwydd y byddai Cwrdd Eglwys yn penderfynu dymchwel y capel hyd yn oed pe bai gennym ryddid i wneud hynny – o barch i’r “hen bobol”. Fy nadl i yw bod yr “hen bobol” wedi gwneud beth oedd yn addas iddyn nhw ar y pryd. Roedden nhw’n cwrdd mewn beudy neu barlwr tra oedd hwnnw’n addas, yna’n codi capel bach, yna gapel chydig bach mwy ac wedyn capel anferth, fel yr oedden nhw’n gweld yn dda ar y pryd. Oni fydden nhw’n dymuno i ni wneud beth sy’n addas i ni, heddiw?


Cyfnod toreithiog

Tachwedd 28, 2010

Ro’n i ar fy ffordd i ‘ngwely neithiwr pan sylwais i ar ddau lyfr ar lawr y parlwr, Y Pla gan Wiliam Owen Roberts a’r Dŵr Mawr Llwyd gan Robin Llywelyn. Felly, yn lle cyfri defaid i fynd i gysgu, mi ddechreuais gyfri’r beirdd/awduron/dramodwyr oedd yn y coleg yn Aber yn yr un cyfnod â mi yn fras (1978 – 1981):

Wiliam Owen Roberts
Robin Llywelyn
Twm Morys
Iwan Llwyd
Bethan Gwanas
Myrddin ap Dafydd
Sêra Moore Williams
Mari Rhian Owen
Jeremy Turner
Siôn Aled
Margiad Roberts
Llion Jones
Emyr Lewis
Angharad Dafis
Siân Reeves
Geraint Lewis
Gerwyn Williams

Wedyn, fe ddechreuais i ar y rhai sydd wedi bod yn gwneud bywoliaeth reit amlwg ym myd teledu/radio yng Nghymru mewn rhyw ffordd neu’i gilydd:
Garry Owen
Gwyn Elfyn
Edwina Williams Jones
Karl Davies
Tim Hartley
Sion Tecwyn
Sian Pari Huws
Gwyn Williams
Catrin Beard
Llion Williams
Anna Fôn
Ann Fôn
Glenda James
Wendi Puw
Wyn Williams
Susan Waters
Derwyn Williams
Betsan Llwyd
Rhian Morgan
Irfon Jones
Aled Eurig
Huw Eurig
Aneirin Huws
Emyr Davies
Catrin MS Davies
Alun Elidyr
Owain Pennar
Rhian Cadwaladr
Alun ap Brinley
Sioned Wiliam – fwy yn Lloegr
Tomos Morgan ?

Ac mae’n siwr bod ‘na eraill na feddylies i neu na wyddwn i amdanynt.
Dwi ddim yn siwr oes ‘na arwyddocâd i hyn. Ydi’r ffigurau ‘na’n uwch nag arfer? Oedden ni’n genhedlaeth fwy creadigol na’r cyffredin? A ddaeth cnwd tebyg o Fangor neu Gaerdydd? Daeth llawer o’r uchod trwy adrannau Cymraeg a Drama Aber. Ai iddyn nhw mae’r diolch?
A oedd haearn yn hogi haearn? A oedd y ffaith fod S4C ar gychwyn yn help?

Difyr, te?

Dwi am ddechre cyfri cyfieithwyr y tro nesa fyddai’n ffaelu cysgu!


Yn oesoesoes, Amen

Tachwedd 23, 2010

Mae’r blogiau ‘ma fel bysus Llundain – dim byd am fisoedd ac wedyn dau wrth gwt ei gilydd.

Wrth ddarllen gwefan Ekklesia ddoe, fe ddes i ar draws postiad ar fater arall dwi wedi bod yn mwydro dipyn amdano wrth roi dillad ar lein yn ddiweddar.

Mae casgliad o fudiadau wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Addysg yn San Steffan, Michael Gove, i ofyn iddo ddod ag addoliad gorfodol i ben mewn ysgolion. Mae’r rhain yn cynnwys mudiadau Cristnogol, rhai’n cynrychioli crefyddau eraill a rhai seciwlar.

Po fwyaf dwi’n meddwl am y peth, dwi’n rhyfeddu fwyfwy bod addoliad gorfodol yn cael bod yn rhan o fywyd ysgol o gwbl. Mae rhywbeth yn amhriodol amdano. Fel y dywed Simon Barrow, cyd-gyfarwyddwr Ekklesia: “The notions of compulsion and worship are mutually exclusive, and seeking to enforce prayers by law is offensive to the non-conformist Christian conscience, as well as to many of other faith traditions and to non-believers.”

Dyma rai pwyntiau dw i wedi bod yn meddwl amdanyn nhw:
1) Mae ysgolion i bawb, nid Cristnogion yn unig – y trethdalwyr sy’n talu amdanyn nhw
2) Mae hawl i eithrio plant o’r gwasanaethau ond mae hynny’n greulon – mae pethau eraill yn digwydd yn y gwasanaeth hefyd ac mae’n bwysig cael pawb at ei gilydd i fagu ysbryd o gymuned
3) Mae’n syndod, mewn ffordd, bod Anghydffurfwyr wedi bod o blaid addoliad gorfodol mewn ysgolion:
a) am y bydden nhw ishe amddiffyn y ddysgeidiaeth yn y capeli
b) am eu bod o blaid rhyddid i addoli
4) Mewn gwasanaethau ysgolion, yn aml dydi’r “neges” ddim yn “Gristnogol” – gellid cael yr un neges foesol mewn cyfarfod digrefydd – hyd yn oed gyda darlleniadau o’r Beibl
5) Erbyn hyn, ychydig o athrawon sy’n mynd i gapel neu eglwys ac felly mae’n chwithig eu bod nhw’n (gorfod) paratoi addoliad i ddisgyblion
6) Gall gwasanaethau â dim ond negeseuon moesol neu negeseuon ar gyrion Cristnogaeth roi camargraff i blant beth yw Cristnogaeth mewn gwirionedd
7) Byddai gweinidogion, gweithwyr Cristnogol ac eraill yn dal i gael mynd i ysgolion i gyflwyno neges – dweud be maen nhw’n gredu a pham – ac arwain trafodaethau heb i’r plant orfod cymryd rhan mewn addoliad
8 Gallai rhoi’r gorau i addoliad gorfodol mewn ysgolion roi hwb i eglwysi (sef cartref naturiol addoliad) gymryd eu cenhadaeth o ddifri.
9) Sut fyddai rhieni Cristnogol yn teimlo pe bai’r gyfraith yn newid i orfodi hybu anffyddiaeth neu grefydd arall mewn ysgolion?
10) All y drefn bresennol ddim bod yn effeithiol iawn yn annog addoliad neu byddem yn gweld mwy o’i ffrwyth yn y capeli a’r eglwysi.

Ceir arweiniad gan Estyn i arolygwyr ysgolion ynghylch addoli ar y cyd yn y fan hyn. Mae’n amlygu rhai o’r anawsterau a all godi.

Fe ddes i ar draws trafodaeth ddifyr iawn ar y pwnc ar fforwm Cristnogaeth21 yn trafod bwriad Llywodraeth y Cynulliad yn Ionawr 2009 i roi hawl i bobl ifanc dros 16 oed i beidio â mynd i wasanaethau crefyddol yn yr ysgol.

Yn ddiddorol iawn, er bod llefarydd ar ran Undeb yr Annibynwyr Cymraeg wedi mynd i berorasiwn gan alw’r bwriad yn “gweithred o frad gan Lywodraeth y Cynulliad, sy’n taflu 1,500 o flynyddoedd o ddiwylliant Cymru i’r gwynt”, roedd nifer o Gristnogion yn cymryd agwedd wahanol.

Felly, ydi hi’n bryd gwahanu’r “gorfodi” a’r “addoli” yn ein hysgolion – er lles pawb?


Nadolig Llawen gan Wallace a Gromit

Tachwedd 22, 2010

Ar wefan Undeb yr Annibynwyr Cymraeg, ceir apêl gan Andrew Lenny, y Llywydd presennol. Mae’n cyfeirio at y ffaith mai lluniau’r cymeriadau digri Wallace a Gromit sydd ar stampiau Nadolig newydd y Post Brenhinol eleni ond bod stampiau â llun Mair a’r baban Iesu wedi’u rhyddhau hefyd ar gyfer y bobl sy’n dymuno’u defnyddio. Dywed Andrew Lenny:

Gofynnwch am y rhain pan ewch i Swyddfa’r Post neu’r siop leol, a beth am annog aelodau eraill o’ch eglwys i wneud hynny hefyd? Mae’n ffordd syml o fynegi ein tystiolaeth fel Cristnogion yn y byd – yn rhywbeth y gall pawb ei wneud.

Hyfryd. Ardderchog. Fe wnes i drefnu i gyhoeddi hyn yn ein capel ni neithiwr ac annog y gynulleidfa i ofyn am y stampiau a’r lluniau Cristnogol arnyn nhw.

Mae’r stori wedi cyrraedd y Daily Post (Welsh vicar slams Wallace and Gromit stamps) a Golwg360 (Stampiau Wallace and Gromit yn Anghristnogol) hefyd. Mae’r Daily Post yn galw Andrew Lenny yn “vicar” sy’n arwydd o anwybodaeth gohebwyr cyfryngau Cymru am ein diwylliant ac mae’r pennawd yn fwy eithafol na chynnwys y stori – ond mae stori Golwg360 ychydig yn wahanol. Yn ogystal â’r anogaeth i ddefnyddio’r stampiau “Cristnogol”, mae’n honni mai dim ond rhai “Cristnogol” y dylid eu cyhoeddi.

Pan ymddangosodd y stori ar Golwg360 gyntaf, enw Alun Lenny oedd ynddi ond cafodd ei newid wedyn i Andrew Lenny a “llefarydd”. Nawr, Andrew Lenny yw Llywydd Undeb yr Annibynwyr ond Alun Lenny, ei gefnder, yw’r Swyddog Cyfathrebu. Pe bai’n rhaid i mi roi fy mhen ar y bloc, fe fentrwn mai steil Alun yn hytrach nag Andrew a welwn mewn rhannau o stori Golwg360. (Mae’n bosib hefyd bod Golwg360 wedi “addasu” rhai o’r dyfyniadau.)

“Yn ôl y cyfrifiad diwethaf roedd tua 70% o bobol Cymru yn ystyried eu hunain yn Gristnogion.

“Felly ry’n ni’n teimlo na fyddai’n afresymol disgwyl i’r Swyddfa Bost gyhoeddi stampiau o’r Geni yn unig a dim byd arall,” meddai.

Wot??! Mae Alun Lenny’n hoff iawn o ddyfynnu’r ffigwr hwn o 70% er ei fod yn gwybod cystal â neb, am wn i, nad yw’n adlewyrchiad cywir o sefyllfa Cristnogaeth yng Nghymru. Mae pobl wedi bod yn dweud wrth lenwi’r Cyfrifiad mai Cristnogion ydyn nhw am nifer o wahanol resymau ond dwi’n rhagweld gostyngiad eitha dramatig yn y Cyfrifiad neu ddau nesaf. Mae pobl yn dod yn fwy onest ynglŷn â’u cred/diffyg cred.

Pwy yw’r “ni” yma? A sut fydden “ni’n teimlo” pe bai dim ond 30% o bobl Cymru’n dweud ar y cyfrifiad nesa eu bod yn “ystyried eu hunain yn Gristnogion”? Neu pe bai’r Post Brenhinol yn cyfeirio at y ffaith mai “Dim ond tua 15% (?) o bobl Cymru sy’n mynd i gapel neu eglwys”. Fydden “ni’n teimlo” na ddylid argraffu stampiau â lluniau Cristnogol o gwbl wedyn – o ddilyn rhesymeg y dyfyniad uchod? Mae ystadegau’n bethau peryg i’w taflu o gwmpas!

Yn fy marn i, job y Post Brenhinol yw dosbarthu llythyrau, nid efengylu. Rhan, yn unig, o’r Nadolig cyfoes yw’r wedd Gristnogol ac mae’r Post Brenhinol yn cydnabod y wedd hon trwy gyhoeddi stampiau newydd â lluniau Cristnogol bob yn ail flwyddyn a sicrhau bod “degau o filiynau” o rai felly ar gael eleni i’r sawl a’u mynn.

Mae’r Scottish Daily Express wedi mynd dros ben llestri’n llwyr am y peth â’u pennawd “Royal Mail bans religion” – “Church leaders are furious …”

Mae Jonathan Bartley yn ymateb i hyn yn ei flog ar wefan ddifyr Ekklesia. Roedd wedi rhagweld yr hw-ha ym mis Medi – mae’n codi bob yn ail flwyddyn pan gyhoeddir y stampiau â’r lluniau seciwlar, meddai fe, gan ychwanegu bod ganddo ffrind o Gristion efengylaidd yn gweithio i’r Post Brenhinol yn delio â gohebiaeth a chwynion:

“He used to tear his hair out every time these stories cropped up. He felt that these stories made Christians look incredibly stupid. I am inclined to agree with him.”

Efallai bod “incredibly stupid” yn gor-ddweud yn gyffredinol (er bod rhai o’r sylwadau ar wefan y Scottish Express yn anhygoel o ddwl) ond fyswn i’n cytuno bod gan Annibynwyr a Christnogion yn gyffredinol bethau pwysicach o lawer i boeni amdanyn nhw na Wallace a Gromit.


Dilyn

Derbyn pob cofnod newydd yn syth i'ch Blwch Derbyn