Dau Angladd mewn Tridiau

Rwy wedi bod mewn dau angladd mewn tridiau – dau wasanaeth i ddiolch am fywydau dau ddyn arbennig iawn ro’n i’n hynod hoff ohonyn nhw – Meirion Lloyd Davies a Randall Evans Enoch. 

Yn oedolyn y des i i nabod y ddau. Dod i Drefor i bregethu yr oedd Meirion – pregethwr bywiog, trwyadl, trwsiadus, yn cyrraedd â’i wynt yn ei ddwrn ac yn pregethu’n egnïol. Perthynas pregethwr a gwrandawr oedd gennym ni tan i mi chwarae tric arno yn dilyn rhyw bregeth a, chwarae teg iddo, mi welodd y jôc. Yna, ymhen misoedd lawer, mi facffeirodd y jôc arna i ac roedd Meirion ar ben ei ddigon – chlywes i mo’i diwedd hi! A phan oedd Meirion yn chwerthin, roedd yn gwneud mwy na dangos ei ddannedd yn gynnil. Mewn dramâu yn Neuadd Dwyfor mi fyddech yn gwybod bod Meirion yn y gynulleidfa wrth ei chwerthiniad.

Ym 1988, ychydig ar ôl marw ‘nhad, ffoniodd mam i ddweud bod perthynas iddo wedi galw – dyn a fu’n byw yn Lloegr ers blynyddoedd. Cefais ei gyfeiriad ac, ymhen amser, ysgrifennais ato. Ers hynny, byddai Randall a minnau’n ysgrifennu at ein gilydd bob Nadolig. Unwaith yn unig y gwnaethon ni gyfarfod, er i ni addunedu bob blwyddyn y byddem yn dod at ein gilydd eto. Rwy’n meddwl mai mab i frawd fy hen dadcu oedd Randall, sef cefnder fy nhadcu, er ei fod yn iau na ‘nhad.

Roedd sawl peth yn gyffredin rhwng Meirion a Randall. Roedd y ddau wedi colli eu tad yn ifanc. Ar ôl i’w dad farw, gadawodd Meirion yr ysgol a mynd yn glerc i swyddfa cyfreithiwr. Dwy oed oedd Randall pan fu farw ei dad, David Rees Enoch a oedd yn ficer – yn Llandyfrïog o bosib. Aeth Randall a’i fam i fyw yn Llandre, lle bu ei theulu hi ers cenedlaethau. Pan ddaeth yn amser mynd i’r ysgol uwchradd, roedd pethau’n fain ar y fam weddw ac rwy’n meddwl i’r Eglwys dalu am addysg i Randall mewn ysgol breswyl yn ne Lloegr. Soniwyd heddiw ei fod wedi mynd yno, yn 11 oed, ar ei ben ei hunan ar y trên gan orfod croesi Llundain. Ddaeth e erioed yn ôl i Gymru i fyw, er iddo gadw cysylltiad agos â Llandre ac Eglwys Llanfihangel Genau’r Glyn (yr ysgrifennodd ei hanes).

Gwnaeth y ddau eu marc yn eu dewis faes ac roedd ganddynt ddiddordebau eang. Gwelir coffâd cryno i Meirion yma: a bu llawer o sôn yn y gwasanaeth coffa am ei hoffter diweddar o golff yn cynnwys ennill “the Goleuad trophy”! I fyd addysg aeth Randall. Ceir peth o’i hanes yma. Roedd yn aelod o’r Formby Choral Society, yn gwneud gwaith turnio coed, yn arlunydd medrus, yn beicio ac yn cerdded mynyddoedd. Roedd hefyd yn ddarllenydd lleyg yn Eglwys Sant Pedr, Formby.  Yr argraff a gawn oedd bod y ddau, o wneud rhywbeth – gwaith neu bleser – yn ymdaflu i’r dasg ac yn ei wneud hyd eithaf eu gallu gan gael boddhad mawr ohono. 

Cafodd y ddau angladdau mawr. Awr gyfan cyn y ddau wasanaeth roedd pobl mewn siwtiau a theis duon yn gwneud eu ffordd ar hyd y strydoedd, fesul dau a thri. Roeddem yn ymwybodol fod pawb a gymerodd ran yn y gwasanaethau’n adnabod y bobl yr oeddent yn siarad amdanynt yn dda iawn, yn eu hoffi ac yn eu parchu. Roedd tair teyrnged yng ngwasanaeth coffa Meirion – pob un gan hen gyfeillion arbennig o weinidogion huawdl. Roedd yno anwyldeb, hiwmor a pharch ond efallai, am fod y tri dipyn yn fwy hamddenol eu natur na Meirion, na chyflewyd yn llwyr yr afiaith a’r asbri rydyn ni’n ei gysylltu ag e. Mab yng nghyfraith Randall oedd yn talu’r deyrnged iddo fe, y Gwir Barchedig Mark Boyling, Deon Cadeirlan Carlisle. Er bod yr hoffter a’r parch y amlwg yma hefyd, efallai bod y naws eglwysig yn rhoi rhyw bellter rhyngom. Mae’r drefn eglwysig yn ddierth i mi ac ro’n i’n ei chael yn ddryslyd braidd. Sut allwch chi weddïo a chadw llygad ar y daflen i weld pryd mae angen ateb? Siwr eich bod yn arfer!

Byddwn i wedi disgwyl dweud bod canu Penmount yn well o lawer na chanu St Peter’s ond wir, fe ges i sioc! Roedd eglwys lawn o bobl hŷn, ar y cyfan, a phresenoldeb côr yr Eglwys a’r Formby Choral Society yn golygu bod y Saeson wedi cael hwyl dda ar Hyfrydol a Chwm Rhondda!

Felly dau wasanaeth urddasol a chynnes i gofio am ddau ddyn galluog a gafodd fywydau llawn a chyfrannu’n helaeth at eu cymdeithas a’u heglwys.

Roedd yn dda gweld cannoedd, o wahanol gylchoedd, yn dod ynghyd i sefyll gyda Mair, Siwan, Llio a Heledd a’u teuluoedd a Wendy, David a Helen a’u teuluoedd ar ddiwrnod mor anodd. Un peth a’m trawodd yn arbennig ynghanol yr holl dduwch yn y gwasanaethau oedd tei las lachar David, mab Randall, a siaced olau Mair, gwraig Meirion, a blodyn mawr coch. Da iawn nhw!

Doeddwn i ddim yn gyfarwydd â phennill Rossitter W Raymond cyn heddiw:

“We seem to give them back to thee,

O God, who gavest them to us.

Yet as thou didst not lose them in the giving,

so we do not lose them by their return….

… and death is only an horizon,

an an horizon is nothing, save the limit of our sight.”

A phwy na châi eu cyffwrdd gan eiriau Myrddin ar daflen y Gwasanaeth o Ddiolchgarwch am Fywyd ei dad yng nghyfraith yntau:

“Na fyddwch ddagreuol ar fy ôl i

Na chuddio’r lluniau, na duo’r llenni,

Na’i morio hi’n lleddf am rai yn y lli,

Nac ofni cellwair ar gefn y colli;

Ailwenwch y goleuni – a gawsom

A’r hafau ynom fydd mor fyw inni.”

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: